OGRÓD DENDROLOGICZNY W WIRTACH


Położone jest na Pojezierzu Starogardzkim na terenie Nadleśnictwa Kaliska, Leśnictwa Borzechowo, oddz. 37, między Jeziorem Borzechowskim a szosą Starogard – Radziejewo - Borzechowo. Zajmuje powierzchnię 33,61 ha, na której zgromadzono 450 gatunków drzew i krzewów.


Ogród dendrologiczny w Wirtach to wspaniałe miejsce, którego nie możesz ominąć wędrując po Kociewiu. Został założony w latach 1975 – 1880. W tym czasie powstało 29 powierzchni doświadczalnych, których celem była naturalizacja i aklimatyzacja drzew obcego pochodzenia oraz badanie ich przydatności gospodarczej w naszych warunkach klimatycznych. Dziś na powierzchni 33,61 hektarów rośnie 450 gatunków drzew i krzewów. Ogród dendrologiczny w Wirtach zdecydowanie mieści się w pierwszej dziesiątce obiektów tego typu w Polsce, a na Wybrzeżu nie ma sobie równych. Ogród to wspaniałe miejsce spacerowe i poznawcze. Warto tu przyjechać zwłaszcza w porze, gdy kwitną rododendrony. Zorganizowane wycieczki mogą urządzić tu grilla. Mają do tego wydzielone miejsce, gdzie stoją ławy i wielki szałas pod trzciną. Cały teren przylega do bardzo czystego Jeziora Borzechowskiego. Tuż przy ogrodzie stoi piękny „Pensjonat pod Jeleniem”, urządzony ze starej leśniczówki. Blisko stąd też do Borzechowa (Wirty należą do sołectwa Borzechowo), gdzie czekają na Ciebie kwatery agroturystyczne i ośrodki wczasowe ze strzeżonymi plażami, m.in. wielki ośrodek Polpharmy.


ARBORETUM WIRTY 1875

W latach 1875-1880 nadleśniczy Nadleśnictwa Wirty Adam Putrich wprowadził na teren szkółki drzew owocowych szpalerowe nasadzenia drzew i krzewów. Panująca wtedy w Europie moda na zadrzewianie gatunkami z innych stref klimatycznych nie ominęła również Wirt. Putrich, będąc przyjacielem prof. Adama Schwappacha, miał ułatwione zadanie. Nawiązał bezpośredni kontakt z ogrodami botanicznymi w Berlinie i Eberswalde.

Dobrze rozwijające się zadrzewiania gatunków egzotycznych zachęciły Putricha do poszerzenia obserwacji. Wykorzystując wskazówki prof. A. Schwappacha, A. Putrich w latach 1890-1897 założył 29 powierzchni doświadczalnych, których celem była naturalizacja i aklimatyzacja drzew obecnego pochodzenia oraz badanie przydatności gospodarczej w naszych warunkach klimatycznych. Do tych powierzchni założono specjalne księgi, w których rejestrowano wyniki pomiarów oraz czynności gospodarcze. Brak jest niestety informacji o pochodzeniu nasion, użytych do założenia tych powierzchni.

Nadleśniczy Putrich założył w Wirtach również powierzchnie doświadczalne dla rodzimych gatunków. Przykładem tego jest 110-letni drzewostan dębowy o powierzchni 1,01 ha. Dziś jest to wyłączny drzewostan nasienny.
Położenie geograficzne (53’54’ szerokości geograficznej północnej, 18’23’ długości geograficznej wschodniej) i zróżnicowanie topograficzne powodują, że klimat ma tutaj swoisty charakter. Ścierają się tu wpływy dwóch klimatów: pojeziernego od północy i Wielkich Dolin od południa. Jest to więc klimat przejściowy, w którym zaczyna się z jednej strony wpływ morza – zmniejszone wahania termiczne, zwiększona wilgotność powietrza i wyrównane opady w okresie lata i zimy, a drugiej zaś strony wpływy kontynentalne – zmniejszone opady i stosunkowo niska wilgotność powietrza. W zależności od przewagi napływu mas powietrza atlantyckiego lub kontynentalnego występuje w poszczególnych latach a nawet miesiącach duża kontrastowość pogody. Średnia roczna temperatura powietrza wynosi 6,7 st. C. Okres wegetacyjny w roku trwa około 200 dni. Suma opadów atmosferycznych wynosi 600 mm.

Makrorelief wokół Jeziora Borzechowskiego jest silnie falisty, a deniwelacje względne dochodzą do kilku metrów. Od strony południowej morena obniża się w kierunku jeziora. Najniżej położone są niewielkie oczka wypełnione wodą. Wzniesienie nad poziom morza wynosi od 106 do 140 m. Gleby wykształcone są na podłożu osadów lodowcowych. Przeważają gleby brunatne, kwaśne wytworzone na glinie zwałowej. Warstwę do 1,5 m stanowią głównie piaski lekkie lub mocne, rzadziej glina lekka. Woda występuje zwykle poniżej 2 m.

Pierwszego spisu drzewostanu w ogrodzie botanicznym dokonano w okresie międzywojennym. Zrobił to Wacław Suski. Natomiast nadleśniczy Kazimierz Maciejewski opracował ogólną charakterystykę powierzchni doświadczalnych egzotów. Po wyzwoleniu nadleśniczy Kazimierz Szulisławski założył w sadzie aleję wysadzoną egzotami.

W latach 50. w arboretum staraniem nadleśniczego Józefa Pozorskiego utworzono alpinarium na powierzchni 0,44 ha.
W latach 1984-1998 wykonano szereg nowych nasadzeń oraz powstało arboretum leśne. W ten sposób kolekcja drzew i krzewów wzbogaciła się o wiele nowych gatunków, głównie dalekowschodnich.
W utrzymaniu i rozbudowie kolekcji czynnie uczestniczy Instytut Dendrologii Polskiej Akademii Nauk w Kórniku. Od początku istnienia arboretum w wydzielonych kwaterach, w tunelach foliowych i inspektach prowadzi się produkcję materiału zadrzewieniowego także na sprzedaż.

Pod koniec lat 80. zmodernizowano techniczne zaplecze arboretum. Składa się ono z gospodarczej wyłuszczarni szyszek, klimatyzowanych komór chłodniczych do przechowywania nasion, magazynu szyszek, punktu sprzedaży sadzonek oraz szklarni – mnożarki. Wirty przeżywają dziś drugą młodość. Świadczy o tym nie tylko rozbudowa arboretum i rozwinięcie prac badawczych, ale przede wszystkim coraz większy ruch turystyczny.

Do najciekawszych taksonów należą:
Cyprysik groszkowy odm. Szpilkowa (Chamaecyparis pisifera “Squarossa”).
Żywotnik japoński (Tujopsis dolabrata),
Buk pospolity odm. Białobrzegi (Fagus silvatica Albovariegata)”,
Dąb szypułkowy odm. Purpurowa (Quercus rober “Purpura”),
Olsza szara odm. Strzępolistna (Alnus incana “Lacinata”),
Orzech pośredni (Juglans x intermedia)
Tulipanowiec amerykański odm. Żóltobrzega (Liriodendron tulipifera var. Aureamarginatum).
Oliwnik (Eleagnus)
Wisnia (Cerasus)
Brawnik (Vinca)
Różanecznik (Rododendron)
Magnolia (Magnolia)
Arboretum czynne codziennie od godziny 8.00 do zmroku.
83-224 Borzechowo, tel. (058) 588 48 10.

Zapraszając do zwiedzania wrażeniami z Wirt podzielili się:
- teksty: Krzysztof Frydel, Andrzej Błasik
- foto: Krzysztof Frydel, Lech J. Zdrojewski


Za folderem o Wirtach. Agencja Art-Styl 83-210 Zblewo, ul. Modrzewiowa 5, lechu zdrojewski.com pl.


Z prasy (2005 r.)

- Od ubiegłego roku jest nowy parking. Zrobiliśmy nowe nasadzania, trwają cały czas prace pielęgnacyjne. Nasz park odwiedza bardzo dużo wycieczek, około 200 autokarów. W większości są to wycieczki szkolne. Zagraniczne grupy również. W pierwszych dniach maja było dużo zwiedzających. 1.05 - 160 osób, 2.05. - 260 osób, 3.05 - 150 osób. Mamy przewodnika, który oprowadza wycieczki. Wielu zwiedzających przyjeżdża z Niemiec, Norwegii, Danii, Austrii - mówi gospodarz parku Włodzimierz Wałaszewski. - Obserwujemy od kilku lat znacznie większe zainteresowanie parkiem. Jest jeden z większych ogrodów w północnej Polsce. - Jakie drzewa i rośliny rośliny ceni pan najbardziej?- Trudno powiedzieć, o każdej porze roku co innego. Mamy tu Orzech Pośredni jako jedyny egzemplarz w Polsce, jest bardzo stary mieszaniec Orzecha Włoskiego. Są Kasztany Jadalne. Jodła Beberyjska, Dąb piramidalny, Jodła Hiszpańska, Jodła Koreańska. Ogród położony jest na obszarze 35 ha ziemi. Zajmuje 10. miejsce pod względem wielkości w Polsce. 7 ha obszaru to część parkowa, reszta leśna. Jesteśmy w Radzie Ogrodów Botanicznych, która zrzesza 30 ogrodników.